สุนัขแต่ละพันธุ์จะมีเวลาในการเป็นหนุ่มเป็นสาวไม่เท่ากัน โดยเฉพาะสุนัข
พันธุ์เล็ก บางพันธุ์อาจใช้เวลาเพียง 6-8 เดือน บางพันธุ์ใช้เวลาหนึ่งปี ส่วนสุนัข
พันธุ์ใหญ่มากอย่างเช่น เกรทเดน เซนต์เบอร์นาร์ด อาจต้องใช้เวลานานถึง 2 ปี
กว่าจะถึงวัยเจริญพันธุ์ เราจะสังเกตความเป็นหนุ่มเป็นสาวของสุนัขของเราได้จาก
ตัวผู้จะมีลูกอัณฑะ 2 ลูกที่เห็นชัดเจน ส่วนตัวเมียจะมีอาการเป็นสัด (heat) จะมี
เลือดสีแดงออกมาจากอวัยวะเพศ พร้อมที่จะผสมพันธุ์กันและให้กำเนิดลูกสุนัข
ต่อไป

       ระยะที่สุนัขเป็นสัด ช่วงนี้สังเกตได้โดยจะมีการเปลี่ยนแปลงในตัวสุนัข
มากที่สุด ได้แก่ อวัยวะเพศของสุนัขจะบวม และมีเลือดสีแดงเหมือนประจำเดือน
ของผู้หญิงไหลออกมาจากช่องคลอด เจ้าของสุนัขต้องทำใจ หากเลี้ยงสุนัขเพศเมีย
เพราะจะมีสุนัขตัวผู้ใหญ่ เล็ก มาป้วนเปี้ยน ส่งเสียงเห่าหอนไม่ขาด นอกจากจะมี
เลือดไหลออกมาแล้ว ยังจะปล่อยสารฟรีโรโมนออกมา เพื่อล่อให้ตัวผู้รู้ว่าใกล้จะถึง
เวลาผสมพันธุ์แล้ว

     ระยะเวลาที่ควรผสมพันธุ์ หากปล่อยให้สุนัขเดินเพ่นพ่านเมื่อเป็นสัดครั้ง
แรก ก็มักจะถูกตัวผู้ต้อนและผสมพันธุ์ทันที แต่หากเราควบคุมได้ก็ไม่ควรปล่อย
ให้ผสมพันธุ์ตอนเป็นสัดครั้งแรกเพราะร่างกายของสุนัขยังไม่เติบโตเต็มที่ ควรรอ
ให้เป็นสัดครั้งที่ 2 เพื่อที่ร่างกายของสุนัขมีความพร้อมมากขึ้นจะดีกว่า ส่วนสุนัข
เพศผู้นั้นจะผสมพันธุ์ได้ตลอดเวลา ขึ้นอยู่กับตัวเมียว่าจะพร้อมเมื่อไรสิ่งที่ควร
คำนึงในการผสมพันธุ์ก็คือ ไม่ควรผสมพันธุ์ระหว่างสุนัขที่มาจากสายเลือดเดียวกัน
หรือใกล้ชิดกัน เช่น แม่กับลูก หรือ ระหว่างพี่น้องด้วยกัน การทำเช่นนั้นอาจก่อให้
เกิดความพิการ และโรคต่างๆได้ เมื่อสุนัขตัวผู้มีอายุได้ประมาณ 6-8 เดือน จะเริ่มมี
อาการกระตือรือร้นทางเพศ และสามารถผสมพันธุ์ได้เลย หากแต่การผสมพันธุ์
บ่อยครั้ง ในขณะมีอายุน้อยเช่นนี้ อาจมีผลให้สุนัขมีร่างกายทรุดโทรม และเจริญ
เติบโตช้า เวลาที่ดีที่สุดคือ เมื่อสุนัขมีอายุตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไป เนื่องจากสุนัขมีการเจริญ
เติบโตเต็มที่ สุนัขตัวเมียเมื่อมีอายุได้ 9-10 เดือน จะเริ่มมีประจำเดือนเป็นครั้ง
แรก แต่ในการผสมพันธุ์ที่ถูกต้องควรรอให้สุนัขมีประจำเดือนครั้งที่ 2 เสียก่อน
โดยปกติสุนัขตัวเมียจะมีประจำเดือนทุกๆ 6 เดือน หรือ ปีละ 2 ครั้งนั่นเอง ในแต่
ละครั้งจะเป็นระยะเวลา 18-21 วัน โดยวันที่ 10-14 จะเป็นวันที่เหมาะสมในการ
ผสมพันธุ์มากที่สุด การผสมพันธุ์แต่ละครั้งจะทำให้ทั้งตัวผู้และตัวเมียมีร่างกาย
อ่อนแอ และอาจทำให้ตัวเมียแก่เร็วและมีสุขภาพไม่แข็งแรงเท่าที่ควร การนำสุนัข
ไปผสมพันธุ์นอกบ้าน ควรนำสุนัขไปทำความรู้จักและคุ้นเคยกับสถานที่ และสุนัข
อีกฝ่ายเสียก่อน โดยปกติการผสมจะทำ 2 ครั้งโดยห่างกัน 24 ชม. เพื่อที่จะได้ผลที่
แน่นอน

     สุนัขตั้งท้อง หลังจากที่สุนัขตัวเมียและตัวผู้ผสมพันธุ์กันแล้ว ส่วนใหญ่ตัว
เมียจะตั้งท้อง อาการภายนอกที่เห็นก็คือท้องของสุนัขตัวเมียเริ่มใหญ่ขึ้นทุกวันจนดู
อุ้ยอ้าย เต้านมตั้งชันขึ้นจนถึงวันใกล้คลอดจะใหญ่คล้อยลงมา สุนัขที่กำลังจะเป็น
แม่ จะรู้ตัวว่าควรปฏิบัติตัวอย่างไร เช่น กินมากขึ้น นอนบ่อยๆ เราควรบำรุงครรภ์
ของแม่ตั้งท้องด้วยการให้อาหารเป็นพิเศษ อาจเสริมด้วยวิตามินบำรุงลูกในท้อง
หรือขอคำปรึกษาจากสัตวแพทย์ใกล้บ้าน

     สถานที่คลอดของสุนัข พฤติกรรมของสุนัขที่สำคัญในขณะใกล้คลอด คือ แม่
สุนัขจะเตรียมหาสถานที่ที่จะคลอดลูกไว้ล่วงหน้า ถ้าเราไม่ได้เตรียมที่คลอดให้ แม่
สุนัขจะเสาะหาเองโดยใช้บริเวณที่ลับตาคนและสัตว์อื่น เช่น ในโรงรถ โคนต้นไม้
ใหญ่ ใต้ถุนบ้าน เพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้ลูกได้รับอันตราย ควรเตรียมบ้านไว้ให้
แม่สุนัขโดยดัดแปลงจากกรงที่ใช้ขัง เสริมด้วยพื้นที่นุ่มและทำความสะอาดง่าย เช่น
ผ้ายาง เมื่อสังเกตเห็นว่าใกล้เวลาคลอดแล้วจึงนำสุนัขท้องแก่ไปขังไว้ และรอจน
กว่าจะคลอดเสร็จ เมื่อสุนัขคลอดลูกออกมาแล้ว แม่สุนัขทั่วไปจะจัดการทุกอย่างให้
สำเร็จได้ด้วยตัวเอง แม้กระทั่งการทำความสะอาดลูกทุกตัว แต่บางกรณี สุนัขที่ท้อง
เป็นครั้งแรกอาจจะไม่ชำนาญในการ ดูแลลูกอ่อน เจ้าของสุนัขต้องคอยสังเกตและ
ช่วยดูแลห่างๆ

   อุปกรณ์เสริมสำหรับให้ยาและให้อาหารลูกสุนัข ลูกสุนัขก็เหมือนทารกที่จะ
รอแต่ดื่มนมจากอกแม่ ของมัน ย่อมไม่เพียงพอแน่ เราควรจัดหาอุปกรณ์ สำหรับ
เลี้ยงดูลูกสุนัขที่ยังพึ่งตัวเองไม่ได้ เช่น กรวยยาสำหรับป้อนอาหารเหลว ขวดนม
สำหรับป้อนนม กระบอกฉีดยาสำหรับป้อนยา เป็นต้น

   วิธีป้อนนมให้ลูกสุนัข ลูกสุนัขที่ยังอ่อนมากๆลืมตายังไม่ได้ จำเป็นที่จะ ต้องได้
รับอาหารที่เพียงพอ กรณีที่แม่ของมันคลอดลูกออกมามาก ทำให้มีน้ำนมที่จะเลี้ยง
ลูกไม่เพียงพอ เราต้องช่วยจัดหาน้ำนมเพิ่มให้มัน โดยใช้ขวดนมเด็กใส่น้ำนม
เลี้ยงเด็กทารก ป้อนให้มันดูดกิน หากเป็นเด็กทารกการป้อนนมจากขวดต้องให้
เด็กนอน หงาย แต่ลูกสุนัขควรให้มันอยู่ในท่ายืนหรือนอนคว่ำปกติ แล้วจึงป้อนนม
จากขวดให้มันดื่มกินก็ได้

   อาหารเสริมกับน้ำนมแม่ น้ำนมที่ใช้เลี้ยงลูกสุนัขทั่วไปมีขายตามท้องตลาด ไม่
ควรให้นมข้นหวาน เช่นเดียวกับที่ห้ามใช้ในเด็กทารก ถ้าเป็นไปได้การผสมนม
ให้ลูกสุนัขควร บีบน้ำนมจากแม่ของมันผสมกับนมกระป๋องสำหรับเลี้ยงลูกสุนัข
เพื่อที่มัน จะได้คุ้นเคย และดื่มกินได้มากกว่าปกติ

   อาหารสำหรับลูกสุนัข ดังได้กล่าวมาแล้วข้างต้นว่า สุนัขก็ต้องการอาหาร
เช่นเดียวกับคน ยิ่งเป็นลูก สุนัขด้วยแล้วอาหารที่ให้มันต้องประกอบไปด้วยสาร
อาหารอย่างครบถ้วนเท่า ที่มันต้องการ เพื่อเสริมสร้างให้ร่างกายของมันได้เติบโต
ขึ้นมาเป็นสุนัขใหญ่ ที่สมบูรณ์อย่างเต็มที่

กลับด้านบน